Başarılı kadınların kendilerinden şüphe etmediği düşünülür çoğunlukla. İyi bir eğitim, yılların deneyimi, güçlü bir kariyer, kazanılmış bir pozisyon ve çevreden gelen takdir varsa insanın artık kendi yeterliliğini sorgulamaması beklenir. Gerçek hayatta durum her zaman böyle olmuyor.
Terfi alıyor ama yeni pozisyonuna kendini ait hissedemiyor. Bir toplantıda söyleyeceği şeyi üç kere kontrol ediyor. Kendisinden daha az deneyimli birinin rahatça ortaya koyduğu fikri, o ancak kusursuz hale getirdiğinde paylaşabiliyor. Yeni bir fırsat geldiğinde ilk düşüncesi “Bunu yapabilirim” yerine “Benden beklediklerini karşılayabilecek miyim?” oluyor.
Dışarıdan bakıldığında başarı var. İçeride ise başarının kişisel kimliğe tam olarak yerleşemediği bir alan var.
İmposter sendromu olarak bilinen deneyimin iş hayatında en dikkat çekici taraflarından biri de başarı arttıkça bu hissin her zaman kaybolmaması. Bazen kadın çoktan bir sonraki seviyeye geçmiş oluyor fakat kendisi hâlâ eski yeterlilik ölçüsünden kendine bakıyor. Bu durumu doğum haritasıyla nasıl bağlantıladığımı merak edenler hadi gelin detaylara;
Imposter Sendromu İş Hayatında Nasıl Görünür?
İmposter sendromunu yalnızca kendine güvenmemek diye okumak yetersizdir. Çünkü bu deneyimi yaşayan biri gerçekten başarısız veya yetersiz olmayabilir. Hatta tam tersine, yüksek performans gösteriyor olabilir.
Sorun başarının olmaması değil, kişinin elde ettiği sonucu kendi kapasitesinin kanıtı olarak içselleştirmekte zorlanmasıdır.
İş hayatında bunun farklı yüzlerini görebiliriz. Kadın yaptığı işi şansa bağlayabilir, aldığı övgüyü küçültebilir, yeni bir görevde yeterince hazır olmadığına inanabilir veya kendisinden daha az deneyimli insanlarla bile kendini karşılaştırabilir.
Bazıları bunu aşırı çalışarak telafi eder. Bir işi iyi yapmak yetmez; hata ihtimalini mümkün olduğunca ortadan kaldırmaya çalışır. Bazıları ise tam tersine görünürlüğü erteler. Başvurabileceği pozisyona başvurmaz, fiyatını yükseltmez, fikrini öne çıkarmaz, yönetici rolünü istemez.
Bu iki davranış dışarıdan çok farklı görünür. Biri sürekli çalışıyor, diğeri geri duruyor. Fakat ikisinin altında da benzer bir korku bulunabilir: Yeterliliğim gerçekten sınanırsa ne olacak?
Doğum Haritasında Imposter Sendromuna Nereden Bakıyorum?
Bir doğum haritasında imposter sendromu göstergesi diye tek bir yer aramıyorum. Öyle bir şey de yok zaten. Yorumlamalar ve çıkarımlar astroloğun profesyonel bakışıyla geliştirilen anlamlardır. Astrolojinin kendisi tek başına sihirli bir değnek değildir.
Satürn gördüm, kişi kendine güvenmez. Zor Güneş açısı gördüm, kendini yetersiz hisseder. 10. evde şu gezegen var, kariyerinde imposter sendromu yaşar… Böyle bir formül benim çalışma biçimime uygun değil.
Bir haritayı incelerken kişinin kendi değerini nasıl kurduğuna, yeterlilik standardının nereden geldiğine, başarıyı nasıl tanımladığına, otorite karşısında nasıl değiştiğine ve profesyonel kimliğini ne kadar rahat taşıdığına birlikte bakıyorum. Bu yüzden aynı problem iki kadının haritasında tamamen farklı bir mekanizmayla çalışabilir.
Satürn: Kendine Koyduğun Yeterlilik Sınırı
Satürn bu konuda benim özellikle dikkat ettiğim sembollerden biri. Çünkü Satürn yalnızca disiplin ve sorumluluk anlatmaz. Haritadaki konumuna ve ilişkilerine göre kişinin kendisini hangi alanda yeterli kabul etmek için kanıt, zaman, ustalık ve kontrol talep ettiğini de gösterebilir.
Bu bazen çok kıymetlidir. İnsan yaptığı işi ciddiye alır, ustalaşır, kolay başarıyla yetinmez.
Fakat aynı mekanizma sertleştiğinde çıta sürekli hareket etmeye başlayabilir.
İlk işi aldığında deneyim ister. Deneyim kazanınca uzmanlık ister. Uzman olduğunda daha büyük başarı ister. O başarı geldiğinde Bunu herkes yapabilir der. İşte bu başarılarını basite alma ve zaten herkes yapar diye durumu nötrleyip doğallaştırma ciddi bir tuzaktır bence.
Böyle bir kadın yetersiz olduğu için kendini kanıtlamıyor olabilir. Kendisini yeterli kabul etmek için bitmeyen bir kanıt dosyası hazırlıyor olabilir.
Danışmanlıkta benim için önemli olan Satürn’ün varlığından çok, bu standardın hangi yaşam alanında kurulduğu ve haritanın geri kalanıyla nasıl ilişki içinde olduğudur.
Güneş: Başarını Kendi Kimliğinin Bir Parçası Yapabiliyor musun?
Güneş tarafında farklı bir şey arıyorum. Bir insanın yaptığı şeyle, kendisini kim olarak deneyimlediği arasında fark olabilir.
“İyi işler yaptım” diyebilmek başka bir şeydir.
“Ben bu işi iyi yapan biriyim” diyebilmek başka bir iç pozisyon gerektirir.
İmposter deneyiminde bazen tam bu mesafeyi görürüz. Kadının CV’si büyümüş, sorumluluğu artmış, çevresinin ona bakışı değişmiştir fakat kendi içindeki profesyonel kimlik aynı hızda gelişmemiştir.
Bu durumda yeni başarılar eski kimliğin üzerine eklenir ama onu dönüştürmez. Ben Güneş’i bu nedenle yalnızca özgüven göstergesi olarak okumuyorum. Kişinin kendi kapasitesinin arkasında ne kadar durabildiği, ürettiği şeyle özdeşleşme biçimi ve profesyonel hayatta kendisine ne kadar merkez verebildiği de önemlidir.
10. Ev ve MC: Bulunduğun Konumu Psikolojik Olarak Taşıyabiliyor musun?
İmposter deneyiminin kariyer tarafında 10. ev ve MC benim için özellikle değerlidir. Çünkü bazı kadınlar bir pozisyona ulaşmakta zorlanmaz; o pozisyonun gerektirdiği görünürlüğü ve otoriteyi taşımakta zorlanır.
Uzman olduğunda hâlâ öğrenci gibi konuşabilir.
Yönetici olduğunda kararını gereğinden fazla açıklayabilir.
Kendi işini kurduğunda fiyat verirken sanki müşteriden izin ister gibi davranabilir.
Bir odadaki en bilgili kişilerden biri olduğu halde konuşmak için daha fazla hazırlığa ihtiyacı olduğunu düşünebilir.
Burada profesyonel başarının kendisi kadar, kişinin başarı karşısındaki davranışını incelerim. Çünkü kariyerde bulunduğun konum ile o konumu nasıl taşıdığın aynı şey değildir. Bir unvana sahip olmak seni otomatik olarak o unvanın psikolojik pozisyonuna yerleştirip seni hazır hale getirmez.
2. Ev: Kendi Değerinin Fiyatını Kim Belirliyor?
İmposter sendromunun para tarafı genellikle gözden kaçar.
Kendini olduğundan daha az yetkin algılayan biri bunun bedelini yalnızca duygusal olarak ödemez. Bu algı fiyatlandırmaya, maaş görüşmesine, ücret talebine ve fırsat seçimlerine de sızabilir.
Yaptığı iş için daha fazla para istemeden önce bir sertifika daha almak ister.
Yeni bir hizmet çıkarmadan önce biraz daha uzmanlaşması gerektiğini düşünür.
Maaş görüşmesinde yaptığı katkıyı anlatmak yerine şirketin koşullarını anlamaya çalışır.
Başkasının rahatlıkla ücret talep ettiği uzmanlığı kendisi için “zaten bildiğim bir şey” diye küçümseyebilir.
Bu nedenle haritadaki değer ve kaynak temalarını profesyonel kimlikten ayrı düşünmüyorum. Kendi değerini tanımlama biçimin, iş hayatında ne talep edebildiğini doğrudan etkileyebilir.
6. Ev: Yeterli Hissetmek İçin Ne Kadar Çalışman Gerekiyor?
Bazı haritalarda problem görünürlükten önce çalışma biçiminde ortaya çıkar.
Kadın gerçekten çok çalışır. Hatta çevresindeki insanlardan daha fazla çalışıyor olabilir.
Fakat çalışma artık yalnızca üretmek için yapılmıyorsa, performans kişinin kendisine sunduğu bir güvenceye dönüşebilir.
Bir sunum için üç saat yeterliyken sekiz saat çalışmak, küçük bir hatanın günlerce zihinde kalması, sürekli kontrol etmek, görevi devretmekte zorlanmak veya dinlenirken suçluluk hissetmek…
Burada yüksek standart ile kendini sürekli kanıtlama ihtiyacını birbirinden ayırmak gerekir.
Normalde profesyonel disiplin güç verir. Ama tam aksi kendi yeterliliğini her gün yeniden ispatlamak zorunda hissetmek ise ciddi miktarda enerji tüketir.
Başarı Geldikçe Neden Rahatlamıyorsun?
İmposter deneyiminin en yorucu taraflarından biri burada ortaya çıkıyor.
Kadın genellikle bir sonraki başarıdan sonra rahatlayacağını düşünür.
Bu terfiyi alayım.
Şu eğitimi tamamlayayım.
Biraz daha deneyim kazanayım.
Gelirim şu seviyeye gelsin.
Kendi işimde biraz daha büyüyeyim.
Sonra kendime güveneceğim.
Fakat yeterlilik ölçüsü içeride sürekli değişiyorsa başarı yalnızca çıtayı yukarı taşır.
Bu nedenle danışanlarımda sadece “ne kadar başarılı?” sorusuyla ilgilenmiyorum. Başarı geldiğinde onu psikolojik olarak nereye koyduğunu önemli buluyorum. Çünkü bir kadın başarısını sürekli küçültüyorsa daha fazla başarı üretmek aynı problemi çözmeyebilir.
Imposter Sendromu Profesyonel Konumunu Nasıl Küçültebilir?
İş hayatında bunun bedeli zamanla görünür hale gelir.
Kendinden daha az deneyimli biri fırsata daha hızlı talip olabilir.
Sen hazır olmayı beklersin, o başvurur.
Sen fikrini kusursuzlaştırırsın, o toplantıda söyler.
Sen fiyatının haklılığını düşünürsün, o fiyatını verir.
Sen yönetici olmaya gerçekten hazır olup olmadığını sorgularsın, o sorumluluğu alır.
Burada diğer kişinin senden daha yetenekli olması gerekmiyor. Bazen yalnızca kendi yeterliliğini senden daha rahat taşıyordur.
Profesyonel hayatta bilgi kadar o bilginin arkasında durabilmek de sonuç yaratır.
İşte bu nedenle imposter sendromunu yalnızca içsel bir öz güven konusu olarak bırakmam. Görünürlük, para, otorite, karar alma ve profesyonel konumlanma üzerindeki etkisini de incelerim.
Astrostrateji ile Ben Neye Bakıyorum?
Bir kadına “kendine biraz daha güven” demenin stratejik bir değeri yok.
Zaten yıllardır başarılı olan bir kadının problemi çoğu zaman ne kadar yetenekli olduğunu bilmemesi kadar basit değildir.
Ben doğum haritasında öz güvenin nerede geri çekildiğini, hangi koşulda kişinin kendi otoritesinden uzaklaştığını, ne zaman kendisini kanıtlama ihtiyacının arttığını ve bunun iş hayatındaki davranışına nasıl geçtiğini anlamaya çalışıyorum.
Bir kadın yöneticiler karşısında küçülebilir.
Bir başkası para isterken.
Diğeri görünür olduğunda.
Başka biri ise kendisinden daha güçlü gördüğü kadınlarla aynı ortamda olduğunda.
Dışarıdan hepsine öz güven problemi denebilir. Benim için strateji ancak kişinin kendi mekanizmasını gördüğümüzde başlar.
Bu nedenle imposter sendromu yaşadığını düşünüyorsan, kariyer stratejisinden önce öz güven mekanizmanı çalışmak bazen daha doğru başlangıç olabilir. Çünkü kendine verdiğin değeri ve kendi kapasiteni taşıma biçimini değiştirmeden yeni bir pozisyon, daha yüksek ücret veya daha fazla görünürlük aynı iç gerilimi başka bir seviyeye taşıyabilir.
Çalışmalarımı ve öz güven odağında hangi danışmanlığın sana uygun olduğunu Danışmanlıklar sayfasından inceleyebilir ve başvuru formunu doldurabilirsin.
Başarılı Olmakla Başarını Taşımak Aynı Şey Değil
Kariyerinin bir noktasında yeni bir bilgiye değil, zaten kazandığın şeylerin arkasında durabilecek yeni bir iç pozisyona ihtiyacın olabilir.
Çünkü iş hayatında sürekli daha fazlasını öğrenerek ilerleyebilirsin. Daha çok deneyim kazanabilir, daha iyi işler çıkarabilir, yeni unvanlar alabilirsin.
Fakat bütün bunlara rağmen içeride hâlâ “biraz daha hazır olmam gerekiyor” diyen kadın değişmiyorsa başarı büyürken sen kendi başarı hikâyenin gerisinde kalabilirsin.
Doğum haritası benim için burada bir etiketleme aracı değil. Nerede kendinden geri çekildiğini ve gücünü hangi koşullarda yeniden sahiplenmen gerektiğini görmek için kullandığım stratejik haritadır.
Sık Sorulan Sorular
İmposter sendromu doğum haritasında kesin olarak görülür mü?
Hayır. Tek bir gezegen, ev veya açı üzerinden “sende imposter sendromu var” demem. Doğum haritasında yeterlilik, öz değer, başarı, otorite, görünürlük ve profesyonel kimlik temalarının birlikte nasıl çalıştığını incelerim.
Satürn imposter sendromu göstergesi midir?
Tek başına değildir. Satürn kişinin standartları, sorumlulukları ve yeterlilik algısı açısından önemli bilgiler verebilir ancak bulunduğu ev, burç, yöneticilikleri, açıları ve haritanın bütünü değerlendirilmeden böyle bir sonuç çıkarılamaz.
İmposter sendromu ile öz güven aynı şey mi?
Aynı şey değiller. Bir insan genel olarak kendine güvenebilir ve belirli profesyonel durumlarda kendi yeterliliğini sorgulayabilir. Astrostrateji yaklaşımında bu nedenle öz güveni tek parça bir özellik gibi değerlendirmiyorum.
Başarılı insanlar da imposter sendromu yaşayabilir mi?
Evet. Zaten kavramın dikkat çekmesinin nedenlerinden biri, objektif başarı ile kişinin kendi yeterliliğine ilişkin iç algısının birbirinden ayrılabilmesidir.
Kariyerimde imposter sendromu yaşadığımı düşünüyorsam nereden başlamalıyım?
Önce hangi durumlarda yeterliliğinden şüphe ettiğini ayırmak gerekir. Otorite, para, görünürlük, yeni sorumluluk, rekabet veya değerlendirilme aynı kişide farklı tepkiler yaratabilir. Ben analizlerimde önce bu mekanizmanın haritadaki kişisel yapısını anlamaya odaklanıyorum.